Định Hướng Nghề Nghiệp: LỰA CHỌN ĐÚNG ĐẮN ĐỂ THÀNH CÔNG

Việc xác định, nhìn nhận lại bản thân và tự định hướng nghề nghiệp cho chính mình là việc làm quan trọng để xây dựng tương lai và là cây cầu nối đến thành công của mỗi con người. Công việc là một phần quan trọng trong cuộc đời của mỗi con người, tuy vậy, không phải ai cũng có những lựa chọn đúng đắn và dễ dàng đưa ra quyết định cho cuộc đời mình. Nếu mỗi người đều định hướng được một công việc phù hợp, điều này sẽ đem đến thành công về địa vị, tiền bạc và rất nhiều cơ hội. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người đều có thể đưa ra một lựa chọn đúng đắn. Trên thực tế, có đến 60% sinh viên tốt nghiệp và làm việc trái ngành (Theo thống kê của Bộ LĐ-TB&XH năm 2019).
Định hướng nghề nghiệp là gì? Tại sao mỗi người cần định hướng tương lai?
Trước nhất, để có thể tạo ra những quyết định và lựa chọn đúng đắn, ta phải hiểu rõ định hướng nghề nghiệp là gì. Cụm từ phổ biến này mang ý nghĩa xác định và vạch rõ ra được phương hướng để tìm ra được nghề nghiệp phù hợp với khả năng, có thể gắn bó dài lâu và đem lại những thành tựu cho chính mình. Việc định hướng nghề nghiệp cũng giống như vẽ ra một chiếc bản đồ cho hành trình tìm tòi và đích đến chính là công việc có giá trị cho chính bản thân họ và cho cả xã hội.
Định hướng bản thân
Công việc như một phần thiết yếu của cuộc sống mỗi người bởi nó chiếm đến một phần ba thời gian một ngày của bạn. Một công việc phù hợp và tạo ra giá trị sẽ giúp người làm công việc đó cảm thấy mình có ích, muốn cố gắng, gắn bó và dành nhiều tâm huyết hơn cho nó. Ngược lại, nếu lựa chọn không đúng nghề nghiệp, công việc mình đang làm không đem đến sự thích thú và đáp ứng được những nhu cầu cá nhân của mỗi người thì dần dần, nó sẽ trở thành quả bom mang theo những hệ lụy xấu như lãng phí thời gian, công sức, chán nản và mệt mỏi khi làm việc, không có sự phát triển, thăng tiến. Và khi đạt đến giới hạn, quả bom phát nổ sẽ là lúc người đó bỏ việc và rơi vào trạng thái lo lắng hoặc thậm chí là hoảng loạn khi không biết mình phải làm gì hoặc quá muộn để bắt đầu một công việc với một vai trò mới. Do đó, việc định hướng tương lai không chỉ giúp các bạn trẻ - những người đang chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa mới lựa chọn ra nghề nghiệp phù hợp, mà nó còn giúp mỗi cá nhân có thể hiểu rõ mình hơn.
Cách để đưa ra quyết định và định hướng công việc phù hợp.
Có rất nhiều các để giúp các bạn trẻ thường định hướng nghề nghiệp của mình. Tiêu biểu nhất là dựa trên các yếu tố như đam mê, sở thích hoặc khả năng của bản thân để biết mình muốn gì và có thể làm gì sau này. Mặc dù vậy, cũng có nhiều người không thể hiểu nổi bản thân mình ra sao, giỏi điểm nào, thích cái gì. Điều này dẫn đến việc lựa chọn bừa một ngành nghề để theo học nhưng đến khi đi làm, mới biết bản thân mình không phù hợp. Hay đơn giản, các bạn trẻ thường quyết định dựa trên xu hướng, ngành này “hot”, nghề kia kiếm được nhiều tiền để rồi sau này nhận ra, đây không phải thứ mình thích, dẫn đến tình trạng chán nản, không có sự phát triển trong công việc. Để giúp cho các bạn trẻ có thể dễ dàng hơn và tránh khỏi những sai lầm trong việc định hướng nghề nghiệp, một số điều dưới đây sẽ có thể sẽ giúp ích trong thành trình tìm hiểu bản thân và lựa chọn công việc trong tương lai.
Tìm tài năng, đam mê cá nhân
Mỗi chúng ta, chắc hẳn ai cũng có những sở thích và tài năng khác biệt. Những đam mê và khả năng của bản thân mỗi người chính là thứ giúp ta có thể định hướng nghề nghiệp và tìm ra nghề dựa trên sở thích và tài năng đó. Lúc này, công việc mà bạn lựa chọn sẽ giúp bạn thỏa mãn được những mong muốn và sở thích của chính mình. Đây chính là động lực to lớn giúp cho bạn gắn bó hơn và cố gắng trong mọi nhiệm vụ của công việc mình theo đuổi. Nếu bạn chưa thể tìm ra bản thân mình thích gì, có khả năng làm gì, bạn có thể thử sức mình với những hoạt động và bộ môn khác nhau như thể thao, nghệ thuật để tìm ra câu trả lời cho chính mình. Tuy nhiên, một chú ý nho nhỏ rằng, bên cạnh việc tìm hiểu một công việc phù hợp với sở thích và tài năng của bản thân, bạn nên chú ý đến năng lực của mình để xác định xem mình có phù hợp được với chúng không nhé!
Kiểm tra tính cách để tìm ra công việc phù hợp
Hiện nay, có rất nhiều bài Kiểm tra nhanh về tính cách giúp đưa ra lời khuyên trong việc hướng nghiệp. Dựa trên kết quả của bài trắc nghiệm tính cách, hệ thống của các bài kiểm tra sẽ tổng hợp các câu trả lời và đưa ra đánh giá về nhóm tính cách của bạn, điểm mạnh yếu và mang tới một số lời khuyên về những công việc phù hợp của bạn. Đây là một ý tưởng khá hay dành cho những bạn trẻ chưa nhận thức được khả năng của mình cũng như mong muốn và tự xác định công việc tương lai. Một số bài Trắc nghiệm giúp định hướng nghề nghiệp tương lai phổ biến có thể kể đến như:
- Trắc nghiệm tính cách Holland: Đây là mô hình hướng nghiệp được đánh giá cao về độ tin cậy và vô cùng nổi tiếng khi được áp dụng rộng rãi tại nhiều chương trình định hướng trên thế thới. Bài trắc nghiệm này có câu hỏi được thiết kế vô cùng đơn giản, dễ hiểu nhưng lại có hiệu quả cao trong việc phân loại và khám phá, lựa chọn ngành nghề phù hợp với tính cách. Kiểm tra tính cách Holland chia tính cách của con người thành sáu nhóm ứng với sáu nhóm ngành khác nhau: Kỹ thuật – Realistic; Nghiệp vụ - Conventional; Quản lý – Enterprising; Xã hội – Social, Nghệ thuật – Artistic và cuối cùng Nghiên cứu – Investigative.
Trắc nghiệm tính cách Holland (Hình minh họa)
- Trắc nghiệm MBTI (Myers-Briggs Type Indicator): Bài trắc nghiệm này cũng là một bài trắc nghiệm vô cùng phổ biến và gần gũi trong việc định hướng nghề nghiệp tại các chương trình phổ thông. MBTI chia tính cách con người thành 4 nhóm tiêu chí: Xu hướng tự nhiên (Extrovert – Introvert); Tìm hiểu và nhận thức (Sensors – Intuitives); Quyết định và lựa chọn (Thinkers – Feelers) và Cách thức hành động (Judges – Perceivers). Từ bốn nhóm tiêu chí này, MBTI sẽ phân loại tính cách mỗi người thành 16 nhóm khác nhau để giới thiệu công việc đúng với tính cách mỗi người.
Trắc nghiệm tính cách MBTI (Hình minh họa)
- Trắc nghiệm DISC: Bài kiểm tra tính cách này được xây dựng dựa trên lý thuyết cùng tên DISC để kiểm tra hành vi cá nhân của con người trong một tình huống cụ thể thể hiểu rõ về các thiên hướng hành vi cũng như sở thích bản thân. DISC là viết tắt của bốn từ Dominance (Sự thống trị); Influence (Sự ảnh hưởng); Steadiness (Sự bền vững) và Compliance (Sự tuân thủ). Qua kết quả trắc nghiệm DISC, hệ thống sẽ tính toán để đưa ra xem yếu tố nào trong bốn yếu tố trên chiếm ưu thế hơn trong tính cách của bạn để xác định bạn là con người như nào. Nhờ vậy mà bạn cũng sẽ có thể dễ dàng hơn trong việc định hướng nghề nghiệp của mình.
Trắc nghiệm DISC (Hình minh họa)
- Trắc nghiệm OCEAN (Big Five): Trắc nghiệm tính cách Big Five là một bài trắc nghiệm hướng nghiệp lâu đời có từ khoảng 100 năm trước. Bài trắc nghiệm phân loại các tính cách của con người thành năm loại: Agreeableness (Hòa đồng); Conscientiousness (Tự chủ); Neuroticism (Bất ổn cảm xúc); Extraversion (Hướng ngoại) và Openness (Sẵn sàng trải nghiệm). Bài trắc nghiệm sẽ đánh giá mức độ cao – thấp của 5 yếu tố với tính cách của người tham gia kiểm tra. Từ đây, mỗi cá nhân có thể khám phá chi tiết tính cách của chính mình và khắc phục điểm yếu của bản thân giúp dễ dàng hơn trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp.
Trắc nghiệm tính cách Big Five (Hình minh họa)
Tham gia các ngày hội và chương trình hướng nghiệp
Một cách nữa giúp các bạn trẻ có thể tìm hiểu, khám phá bản thân và định hướng nghề nghiệp của mình chính là tham dự các ngày hội và chương trình hướng nghiệp. Một hoạt động hướng nghiệp phổ biến nhất chính là Ngày Hội Tư vấn tuyển sinh hướng nghiệp của các trường Đại học. Tại sự kiện này, các em học sinh được cung cấp các thông tin về cách chọn ngành nghề và chọn trường phù hợp. Bên cạnh đó, các tổ chức bên ngoài như Youth+ cũng có các chương trình định hướng bản thân, tư vấn hướng nghiệp. Việc tham gia những chương trình như này sẽ giúp cho các bạn trẻ đang hoang mang với tương lai của mình có thể thấu hiểu bản thân, tính cách của mình, được định hướng một các rõ ràng và tư vấn bởi những người có kinh nghiệm. Đây như một biện pháp trải nghiệm thực tế giúp cải thiện bản thân, xác định những cơ hội về sự nghiệp trong tương lai.
Chủ động tìm hiểu về các ngành nghề khác nhau
Việc nghe theo các lời khuyên và tìm hiểu công việc phù hợp với bản thân mình dựa trên đam mê và tính cách là chưa đủ. Để có một quyết định sáng suốt và đúng đắn nhất, bạn phải tìm hiểu về các ngành nghề khác nhau. Những thông tin mà bạn nên tìm hiểu cho một công việc như: yêu cầu trong công việc; kỹ năng và phẩm chất cần thiết; trong công việc đó, bạn sẽ làm gì; nhu cầu nhân sự của ngành đó và thậm chí là cả đãi ngộ trong công việc. Từ đây, bạn sẽ định hướng được mình nên học cái gì, cần phải trau dồi những kiến thức, kỹ năng gì và xác định xem năng lực bản thân phù hợp với công việc nào nhất. Việc tìm hiểu kỹ các công việc sẽ giúp cho bạn nắm bắt được các cơ hội việc làm, khả năng phát triển của ngành nghề đó. Đồng thời, nghiên cứu thông tin trước khi đưa ra quyết định về nghề nghiệp sẽ giúp bạn tránh khỏi những rủi ro sau này. Ví dụ như tỉ lệ đào thải cao, ngành học không hỗ trợ được nghề nghiệp bạn mong muốn, hay tỷ lệ thất nghiệp lớn và khó xin việc.
Tìm hiểu thông tin về các ngành nghề
Một vài lưu ý khi xác định nghề nghiệp
Hãy bắt đầu và quan tâm tới việc xác định nghề nghiệp tương lai của mình sớm
Bạn nên bắt đầu với việc tìm hiểu sở thích, khả năng và các nghề nghiệp càng sớm càng tốt. Việc bắt đầu định hướng tương lai từ sớm sẽ giúp cho các bạn trẻ có thêm thời gian để cân nhắc và xem xét kỹ càng hơn tính cách bản thân, các ngành nghề khác nhau để đưa ra công việc yêu thích và phù hợp nhất với bản thân của mình.
Đừng chạy theo xu hướng
Giới trẻ hiện giờ nắm bắt và cập nhật các xu hướng đời sống rất nhanh và công việc cũng vậy. Nhiều bạn trẻ bỏ qua việc đánh giá xem mình có đủ năng lực hay không, đáp ứng được các tiêu chí và yêu cầu của công việc hay không hoặc ngộ nhận rằng đó là thứ mình muốn để lựa chọn các công việc “Hot”, được nhiều người quan tâm là nghề nghiệp tương lai của bản thân. Sau rồi, phải mất một thời gian, họ mới nhận ra rằng, đây không phải công việc họ thích, không phải thế mạnh của mình và trở nên chán nản, muốn bỏ cuộc. Chưa kể, những ngành nghề ‘Hot”, lương cao luôn đi kèm với nhiều yêu cầu khó và sự cạnh tranh gay gắt bởi có quá nhiều người lựa chọn. Điều này cũng kéo theo nguy cơ thất nghiệp nếu bạn không đủ khả năng và sức cạnh tranh với những đối thủ còn lại.
Phân vân giữa việc lựa chọn công việc theo xu hướng thời đại hay sự phù hợp với bản thân
Hãy lựa chọn theo năng lực của bản thân
Rất nhiều bạn trẻ ngày nay bị thiếu tính chủ động khi quyết định công việc sau này theo mong muốn của bố mẹ hoặc truyền thống gia đình hoặc thậm chí là chọn hùa theo bạn bè, người quen chứ không cân nhắc dựa trên các yếu tố xoay quanh bản thân mình. Đây là những lựa chọn sai lầm bởi lẽ, mỗi người một tính cách, khả năng và năng lực khác nhau, không phải ai cũng có điểm mạnh để đáp ứng và phù hợp với công việc đó. Nếu năng lực không đủ hay không phù hợp với công việc mà mình đã lựa chọn, bạn sẽ nhanh chóng bị đào thải hoặc phải từ bỏ để thay đổi sang một công việc khác bởi lẽ, có những ngành nghề đặc thù không phải ai cũng có thể theo.
Hãy hướng nghiệp theo nhu cầu xã hội
Qua việc tìm hiểu các ngành nghề, chắc hẳn, bạn cũng sẽ nắm được phần nào nhu cầu về nhân lực của các ngành khác nhau. Vì vậy, hãy để ý tới các nhóm ngành đang phát triển bởi các nhóm ngành này sẽ đem lại nhiều cơ hội trong nghề nghiệp bởi cần nhiều lao động, sự phát triển, đãi ngộ và thu nhập trong công việc. Nắm bắt và lựa chọn được nghề yêu thích đúng vào nhóm ngành mà xã hội cần sẽ giúp bạn kiếm được công việc phù hợp và có mức thu nhập tốt, đảm bảo được cuộc sống của bạn trong tương lai.
Định hướng nghề nghiệp trước giờ luôn là một vấn đề hóc búa và khó khăn với mọi con người khi đứng trước ngưỡng cửa quan trọng của cuộc đời. Cần phải thật sự tỉnh táo và có sự thấu hiểu kĩ về bản thân, các ngành nghề và chủ động tìm cơ hội để có sự lựa chọn đúng đắn trong công việc. Việc đưa ra quyết định đúng đắn sẽ giúp cho bạn đạt được những điều bản thân mong muốn và thành công trong cuộc sống.
Hãy cùng với Youth+ tìm hiểu, trải nghiệm và định hướng bản thân mình ngay bạn nhé!