[SYE] ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ KHÁC BIỆT VỀ VĂN HÓA ĐỐI VỚI GIAO TIẾP NGÔN NGỮ
![Ảnh bìa bài viết [SYE] ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ KHÁC BIỆT VỀ VĂN HÓA ĐỐI VỚI GIAO TIẾP NGÔN NGỮ](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fstorage.googleapis.com%2Fyouth-media%2Fpost-thumbnails%2FCsqENJajxzzfRV6LAoo9b3TC6YIfrPS874BTdg0s.jpg&w=1080&q=75)
【Tóm tắt】 Bối cảnh văn hoá khác biệt là chuyện thường gặp trong quan hệ xã giao khi giao tiếp ngôn ngữ. Ngoại trừ vấn đề rào cản ngôn ngữ, chúng ta còn sẽ gặp phải nhiều vấn đề khác nữa. Những khác biệt về văn hoá này sẽ ảnh hưởng đến sự thuận lợi trong quá trình giao tiếp. Bài viết này nói về sự bất đồng về văn hoá của phương Tây và Trung Quốc, phân tích sự ảnh hưởng của việc khác biệt văn hoá đối với giao tiếp ngôn ngữ.
Giao tiếp là quá trình mọi người truyền đạt thông tin cho nhau từ đó hiểu nhau và thống nhất quan điểm với nhau. Ngôn ngữ là phương tiện quan trọng trong giao tiếp, trong những tình huống thông thường, đa số thông tin đều được thực hiện thông qua việc giao tiếp ngôn ngữ. Mà trong giao tiếp xuyên văn hoá, việc hai bên có văn hoá khác nhau, khả năng nghe hiểu và thói quen xử lý thông tin khác nhau, sẽ thường dẫn đến các hiểu lầm trong giao tiếp thậm chí khiến giao tiếp thất bại. Vì vậy, trong giao tiếp giữa các nền văn hoá, cần phải hiểu rõ sự ảnh hưởng của khác biệt văn hoá đối với giao tiếp ngôn ngữ, từ đó loại bỏ các vấn đề do khác biệt văn hóa gây nên.
1.Quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hoá:
Văn hoá là tổng hợp tín ngưỡng độc đáo, thói quen, chế độ,... được hình thành trong quá trình phát triển lâu dài của xã hội, thể hiện cho lối sống khác biệt trong xã hội này. Một nội dung quan trọng của văn hoá chính là ngôn ngữ, chính sự tồn tại của ngôn ngữ mới có thể hình thành và truyền bá văn hoá xã hội, cũng chính sự xuất hiện của ngôn ngữ mới khiến sự trao đổi giao lưu của mọi người trở nên trôi chảy, từ đó việc thấu hiểu về tín ngưỡng, thói quen,... sẽ nhanh hơn, từ đó thúc đẩy văn hoá phát triển. Có thể nói, ngôn ngữ là một bộ phận của văn hoá, sự tồn tại của các nền văn hoá khác nhau cũng khiến cho ngôn ngữ mang những nét đặc sắc khác nhau. Ngôn ngữ và văn hoá có mối quan hệ ảnh hưởng lẫn nhau và bổ trợ lẫn nhau. Bằng cách này, con người muốn giao tiếp ngôn ngữ giữa các nền văn hoá một cách thuận lợi, thì nhất định phải có sự hiểu biết đối với văn hoá của đối phương, như vậy mới có thể tránh được việc dùng sai ngôn ngữ và biểu đạt ý tứ giao tiếp một cách chính xác.
2. Những khác biệt lớn giữa văn hoá Trung Quốc và phương Tây:
Với kinh nghiệm của chúng tôi, bởi vì sự khác biệt về văn hoá, thỉnh thoảng sẽ xảy ra trường hợp là khi vừa nói ra khiến đối phương mơ hồ không hiểu, xấu hổ, thậm chí là tức giận, có đôi khi đó là một câu nói đầy thiện ý, thể hiện phép lịch sự, nhưng khi nói ra lại khiến đối phương khó chấp nhận, làm cho đối phương không hiểu chính xác được suy nghĩ của chúng ta, do đó vấn đề ảnh hưởng của sự khác biệt về văn hoá đối với giao tiếp ngôn ngữ là vấn đề cấp thiết được đặt ra trước mắt mà chúng ta cần nghiên cứu. Nền văn hoá nghìn năm lắng đọng của Trung Quốc, những nguyên tắc liên quan đến phương diện giao tiếp đều là do con người quy ước với nhau mà thành, ví dụ như khiêm tốn, đạo trung dung (trung dung được xem là tiêu chuẩn cơ bản để rèn luyện nhân cách của người quân tử theo quan điểm Nho Giáo nên còn gọi là Đạo Trung Dung), đoàn kết, hợp tác,.. Còn trong xã hội thương mại phương Tây, bởi vì không có sự ràng buộc về đất đai, nên họ chú trọng nhiều hơn về lòng tự tôn, danh dự, tự do,... của con người. Tương ứng, xã hội Trung Quốc theo quan niệm thứ bậc trong gia đình, còn xã hội phương Tây thì theo văn hoá bình đẳng giữa các thành viên trong gia đình. Ngoài ra, trong một số trường hợp giao tiếp sẽ có sự tồn tại của một số nền văn hoá khác nhau, lấy việc đối xử với phụ nữ làm ví dụ, Trung Quốc là một xã hội nam quyền, nam làm chủ bên ngoài, nữ làm chủ bên trong đã là truyền thống. Còn các quốc gia phương Tây, tôn trọng phụ nữ là một tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá thái độ đúng mực của một người.
3. Ảnh hưởng của sự khác biệt về văn hoá đối với giao tiếp ngôn ngữ:
Văn hoá quyết định nhận thức của mọi người đối với hành vi bên ngoài, trong giao tiếp của chúng ta, văn hoá cũng có tác dụng quan trọng trong việc chi phối hành vi của con người. Sự khác biệt về dân tộc, môi trường địa lý, bối cảnh văn hóa sẽ dẫn đến sự khác biệt về thói quen, truyền thống và lối tư duy. Vì vậy, sự khác biệt về văn hoá rõ ràng có ảnh hưởng đến giao tiếp ngôn ngữ.
3.1. Biểu hiện khác biệt về xưng hô trong giao tiếp:
Xưng hô với đối phương là bước đầu tiên khi giao tiếp. Xã hội Trung Quốc lấy quan hệ huyết thống làm trung tâm, tạo thành xã hội thân tộc. Họ cực kỳ chú trọng xưng hô trong những mối quan hệ sau: tôn ti trật tự của người lớn kẻ nhỏ,sự phân biệt nam nữ, họ hàng thân sơ xa gần có huyết thống, với người lớn tuổi thì gọi là ông bà, mà nếu có có từ 2 người trở lên, còn phải dùng lớn nhỏ để phân biệt. Cùng vai vế với cha mẹ thì có rất nhiều xưng hô như cậu, dì (cô, mợ, thím), bác, chú,... Còn ở phương Tây, mọi người không chú trọng đến xưng hô này lắm, có thể thấy được họ xưng hô rất ngắn gọn, lớn tuổi thì đều là ông bà, cùng vai vế với cha thì đều là chú, đồng trang lứa thì đều là anh chị. Sự khác nhau đặc biệt là, giữa người lớn tuổi và người nhỏ tuổi đều có thể gọi thẳng tên, điều này ở Trung Quốc lại là điều tuyệt đối cấm kỵ, được liệt vào hành vi không có giáo dục. Một ví dụ nữa, chữ “già” (lão), ở Trung Quốc là một loại danh xưng, đại diện cho một thân phận của đối phương, còn ở phương Tây, “già” nghĩa là không có sức cạnh tranh và không có tương lai. Trường hợp chúng ta thường gặp trong giao tiếp chính là, người Trung Quốc thích lấy chức vị của đối phương xưng hô nhằm nâng cao địa vị của đối phương, mà người Phương Tây thì lại gọi thẳng tên. Sự bất đồng về văn hoá đã thể hiện những khác biệt về xưng hô, tăng sự hiểu biết về đối phương giúp chúng ta mở ra cánh cửa giao tiếp, tránh xuất hiện những trường hợp không thoải mái.
3.2. Phản ứng khác nhau đối với những lời khen:
Trong giao tiếp, khen ngợi đối phương là chuyện thường, cũng là một phương thức giao tiếp chủ yếu. Trung Quốc là một quốc gia khiêm tốn, sau khi nghe người khác khen ngợi mình, người Trung Quốc sẽ phủ định lời khen của đối phương, sau đó tự chê mình như một sự khiêm tốn. Ví dụ: “Anh nói quá rồi, tôi chỉ làm có một chút thôi.”,... Còn người phương Tây thì sẽ cảm thấy không ngại trước những lời khen, họ cảm ơn bạn về những lời khen, nhiều trường hợp họ thậm chí còn khen ngược lại bạn. Lúc dùng bữa, khi người Trung Quốc đãi khách, nghe người khác khen đồ ăn ngon sẽ nói: “Cơm canh đạm bạc, không đáng để ý.” Người phương Tây không hiểu ý này, họ sẽ thấy “Tại sao lại không dùng những thứ tốt nhất để đãi khách?” Bởi vậy, phải nói là “Đây là món ngon nhất của chúng tôi, mời dùng.”
3.3. Ảnh hưởng của nghĩa mặt chữ và ngữ khí đối với giao tiếp.
Trong giao tiếp đa ngôn ngữ giữa nhiều nền văn hoá, chúng ta sẽ thường lúng túng khi so sánh đối phương với một vật gì đó, đây là vì sự khác biệt về chữ nghĩa mà dẫn đến đối phương không hiểu vật đó mang nghĩa tốt hay nghĩa xấu. Ví dụ, trong xã hội phương Tây, chó là thành viên trong gia đình. Ví von đối phương là chó, tức là đang khen ngợi, nhưng ở xã hội Trung Quốc, đây là lời mắng người. Điều này có liên quan đến giá trị văn hoá giữa Trung Quốc và phương Tây. Trong từ ngữ của Trung Quốc, câu mang từ “chó” về cơ bản không phải là từ mang nghĩa tốt, như “Đồ chó, mắt chó coi thường người khác”,... Tương tự như vậy, giọng điệu khác biệt cũng sẽ gây ra hậu quả như vậy. Câu chữ Trung Quốc rất rõ ràng, khi ai đó nói một từ với giọng điệu khác với bình thường, thường sẽ mang ý ngược lại, ví dụ: “Anh đúng là quan tâm tôi ghê.” Câu này khả năng cao là đang nói bạn xen vào việc của người khác, điều này đối với người phương Tây mà nói là rất khó hiểu.
4. Kết luận:
Môi trường địa lý khác nhau và nền văn hoá hình thành lâu đời sẽ dẫn đến sự khác biệt về bối cảnh văn hoá, và khác biệt trong cách thể hiện ngôn ngữ. Điều này rõ ràng có ảnh hưởng đến sự giao tiếp ngôn ngữ của chúng ta. Nhất định phải hiểu rõ sự khác biệt văn hoá này để chúng ta có thể giao tiếp với các nền văn hoá khác một cách thuận lợi.
-----------------------------------
Source: 不同文化对语言交际的影响
Translator: Hiếu Ngân
Editor: Phạm Ngọc Hồng
--------------------------------
SYE - SUB Youth Editor
Dự án Ngôn ngữ và Dịch thuật đến từ Cộng đồng Youth+
Fanpage: SUB Youth Editor
Email: [email protected]
Website: youth.com.vn